<\/br>
\nTEK bir noktadan damla damla s\u0131va i\u00e7erisine s\u0131zan suyun koca bir binada olu\u015fturabilece\u011fi hasar, binan\u0131n temeline yerle\u015ftirilen bir dinamitin verece\u011fi zarar kadar b\u00fcy\u00fck olabilir. Damlac\u0131klar sessizce incecik \u00e7atlaklardan kendine yol bulup kararl\u0131 bir \u015fekilde ilerlemeye devam ederken yan\u0131 ba\u015f\u0131nda ya\u015fayanlar olay\u0131n fark\u0131na bile varmazlar. Su zerrecikleri bir noktada bulu\u015funcaya ve varl\u0131klar\u0131n\u0131 gizleyemeyecek kadar \u00e7o\u011fal\u0131ncaya kadar problem i\u00e7ten i\u00e7e b\u00fcy\u00fcr, dallan\u0131r budaklan\u0131r ve bazen onar\u0131m\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getirir.<\/p>\n
V\u00fccudumuzdaki kanser hastal\u0131\u011f\u0131 da ayn\u0131 \u201cstrateji\u201dyle olu\u015fur ve yay\u0131l\u0131r. Tek bir h\u00fccre olarak belirir. Sinsice \u00e7o\u011fal\u0131p b\u00fcy\u00fcrken her \u015feyin kontrol\u00fcm\u00fczde oldu\u011funu sanan bizler bir anda beliren semptomlarla olay\u0131n fark\u0131na var\u0131r\u0131z. Zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz an neler yap\u0131labilece\u011fi konusunda \u00f6nceden denenmi\u015f y\u00f6ntemleri bir bir uygulamaya ba\u015flamak (s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z binay\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bedeni geri kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmak) tek \u00e7aremizdir.<\/p>\n
Polonya, \u0130svi\u00e7re, \u0130ngiltere, Brezilya, Amerika, \u00c7in, Portekiz ve Alman bilim insanlar\u0131, bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn tamamen y\u0131k\u0131lmas\u0131 i\u00e7in verilecek zarar\u0131n miktar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek amac\u0131yla ortakla\u015fa ilgin\u00e7 bir ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131\u015f ve ge\u00e7en hafta Physical Review Letters Dergisi\u2019nde yay\u0131mlam\u0131\u015f. Yap\u0131lan testte bir kenar\u0131 6 santiletre olan k\u00fcp \u015feklindeki bir odun par\u00e7as\u0131 \u201czarar verilecek b\u00fct\u00fcn\u201d olarak se\u00e7ilmi\u015f. Sorulan soru: \u201cBir matkapla ka\u00e7 delik a\u00e7mam\u0131z gerekir ki elimizdeki bu a\u011fa\u00e7 k\u00fcp y\u0131k\u0131ls\u0131n?\u201d Geli\u015fig\u00fczel delikler a\u00e7\u0131p \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kombinasyonlar uygulayarak y\u0131llarca s\u00fcren denemelerin ard\u0131ndan bir sonuca varm\u0131\u015flar: Her y\u00fczeye 13\u2019er delik ya da toplam 39 delik a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir b\u00fct\u00fcn halindeki a\u011fa\u00e7 k\u00fcp (hangi materyalden olursa olsun) par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnerek y\u0131k\u0131l\u0131yor. \u201cEee ne olmu\u015f yani? 8 \u00fclkenin bilim insanlar\u0131 bir araya gelerek ortada bir k\u00fcp, ellerinde bir matkap -ba\u015fka i\u015fleri yokmu\u015f gibi- y\u0131llarca delik a\u00e7m\u0131\u015f, ard\u0131ndan da \u201839 delik a\u00e7\u0131nca k\u00fcp par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcn\u00fcyor\u2019 diye ortaya bir fikir atm\u0131\u015flar da ne olmu\u015f?\u201d diyesi geliyor insan\u0131n… De\u011fil mi? Ama konu o kadar basit de\u011fil. Elde edilen bu sonu\u00e7, b\u00fct\u00fcn\u00fc olu\u015fturan maddenin sertli\u011fi, a\u00e7\u0131lan deliklerin boyutlar\u0131 gibi detaylarla bir araya getirilince \u201cbir\u00e7ok maddenin kritik dayanma noktas\u0131\u201dn\u0131n hesaplanabilece\u011fi bir form\u00fcl\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu form\u00fclle sadece her t\u00fcrl\u00fc bina ve k\u00f6pr\u00fclerin, u\u00e7aklarda ve roketlerde kullan\u0131lan y\u00fczey maddelerinin g\u00fcc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcyor. Bu form\u00fclle enzimlerle (ya da vir\u00fcslerle) bir h\u00fccrenin par\u00e7alanma s\u00fcresi, kanser h\u00fccrelerinin yay\u0131lma parametreleri, organ ve dokular\u0131n dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi bir\u00e7ok biyolojik olay da tespit edilebiliyor. B\u00f6ylece bu \u00f6l\u00e7\u00fcmlere ba\u011fl\u0131 olarak pek \u00e7ok yap\u0131da onar\u0131mlar\u0131n, hastal\u0131klarda tedavilerin ne kadar s\u00fcre i\u00e7erisinde etkin olmas\u0131 gere\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulabilecek.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 okurken yine kendi kendimle konu\u015ftum durdum. Pek de bilimle ilgisi olmayan sorular u\u00e7u\u015ftu kafamda: \u201c\u0130lk delik a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anda o k\u00fcp art\u0131k -normal- k\u00fcp de\u011fil ki\u201d dedim mesela… \u201cO k\u00fcp her bir delikte daha da de\u011fi\u015ferek bamba\u015fka bir \u015fekle b\u00fcr\u00fcn\u00fcyor. Dayanma g\u00fcc\u00fc ilk delikten itibaren farkl\u0131 bir \u015feklin dayanma g\u00fcc\u00fc olmuyor mu?\u201d diye kafamdan ge\u00e7irdim. Hani serde az\u0131c\u0131k romantiklik de var ya, \u201cElde edilen o form\u00fclle bir kalbin dayanma noktas\u0131 da \u00f6l\u00e7\u00fclebilir mi acaba?\u201d diye merak ettim. Ka\u00e7 k\u00f6t\u00fc s\u00f6z, ka\u00e7 yalan, u\u011franan ka\u00e7 haks\u0131zl\u0131k ve ka\u00e7\u0131nc\u0131 kez sevdi\u011fini kaybetmek bir kalbi y\u0131kar? Ya bir vatan? Ka\u00e7 ihanet ve sald\u0131r\u0131, ka\u00e7 s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve manip\u00fclasyona dayanabilir? Hasar\u0131 veren \u015fey k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa, bir kerecik de vursa, bazen y\u0131k\u0131m o fiskeyle, o bir kereyle ger\u00e7ekle\u015fmez mi?<\/p>\n
Fark\u0131nda olmadan s\u0131rf bir inat ve ego u\u011fruna kaybetti\u011fimiz \u00e7ok \u015fey var. Bir elimizde mur\u00e7 bir elimizde \u00e7eki\u00e7 minik minik \u00e7entikler att\u0131k yurdumuza. Hepimiz! Birle\u015femedik, de\u011fer bilemedik, \u00e7ok konu\u015ftuk, \u00e7ok ele\u015ftirdik. ‘Bilmedi\u011fimiz konularda konu\u015fma uzmanl\u0131\u011f\u0131’ geli\u015ftirdik. ‘Biliyorum internette okudum’ diyen, televizyonlarda, arkada\u015f toplant\u0131larda s\u00f6ylenen, medyada yaz\u0131lan her\u015feye inanan, soru\u015fturmayan, ger\u00e7e\u011fi buldu\u011funu sanan kuklalar gibiyiz. ‘Ben bu \u00fclkeye zarar verecek hi\u00e7bir\u015fey yapmad\u0131m’ diyenler, ne ac\u0131d\u0131r ki ‘bu \u00fclkenin yarar\u0131 i\u00e7in de ger\u00e7ekten de hi\u00e7bir \u015fey yapmad\u0131klar\u0131n\u0131n’ fak\u0131na bir t\u00fcrl\u00fc varamad\u0131lar. \u00c7o\u011funun okuma yazmas\u0131 var. En az\u0131ndan her \u00e7e\u015fit ve g\u00f6r\u00fc\u015ften kitap okuyabilirlerdi mesela… Her k\u00fclt\u00fcrden, her dinden ya da inan\u00e7s\u0131zl\u0131ktan, farkl\u0131 \u00fclkelerin tarih uzmanlar\u0131n\u0131n fikirlerini ince ince irdelermek i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterirdi. Neye kar\u015f\u0131 sava\u015f verdi\u011fini anlamak istemezmi akl\u0131 olan insan? \u0130stanbul’da yapt\u0131\u011f\u0131m bir konu\u015fmaya kat\u0131lan \u00e7oban \u0130smail karde\u015f bana ‘gazete yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okudum, 2 hafta sigara i\u00e7medim, para biriktirdim, \u0130stanbul’a bilet ald\u0131m, seni dinlemeye geldim. Bilime merak\u0131m var. Bu ak\u015fam geri d\u00f6n\u00fcyorum abla’ dedi\u011finde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m duygular tarifsiz. Her basiretsizli\u011fimizi d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p paras\u0131zl\u0131\u011fa, yoklu\u011fa, ko\u015fullara, vakitsizli\u011fe, ‘aaaah ahh nerdeee’ lere getiren bir g\u00fcruh olu\u015fturduk. \u015eimdi ‘evet’ ‘hay\u0131r’ kavagalar\u0131nday\u0131z. Neye evet neye hay\u0131r derken bile i\u015fin ciddiyetinin fark\u0131na varmayan, kafatas\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde bezelye tanesi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde beyin ta\u015f\u0131yan garip yarat\u0131klar gibiyiz. Bir \u00f6m\u00fcr boyu mutsuz bir hayat sunacak (sevmedi\u011fi) paral\u0131 adama nikah masas\u0131nda ‘evet’ diyen bir kad\u0131n, daha \u00e7abuk terfi etmek i\u00e7in en yak\u0131n arkada\u015f\u0131n\u0131 arkas\u0131ndan vurmay\u0131 okeyleyen bir adam gibiyiz. Benim de hayat\u0131mda bir ton ‘evet’ ve ‘hay\u0131r’lar var. Hepsi de \u00e7ok \u00f6nemli kararlar. Kimi evet’lerim benim okyanusun taa \u00f6tesine att\u0131, baz\u0131 hay\u0131rlar\u0131m beni paras\u0131z ama gururlu bir insan k\u0131ld\u0131. \u00c7o\u011fu de\u011fi\u015fimlerim geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz. \u00c7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek say\u0131da da ‘maleseflerim’ var. Yar\u0131m y\u00fczy\u0131ll\u0131k hayat\u0131mda bana ‘yol ayr\u0131m\u0131na geldi\u011fimde ne zaman evet ne zaman hay\u0131r demeliyim’ diye sorsalar tek bir yan\u0131t\u0131m olurdu: Sana ge\u00e7mi\u015fini \u00f6zletecek hi\u00e7bir\u015feye ‘evet’ deme, sana ‘\u015fu anda bulundu\u011fum konumdan \u00e7ok \u00e7ok mutluyum, ge\u00e7mi\u015fdeki hi\u00e7 bir\u015feyi de zerre kadar \u00f6zlemiyorum’ dedirten ko\u015fullara da ‘hay\u0131r’ deme…. Bu arada da tek bir soru soru sor kendine ‘ kendime ve bu karar\u0131m\u0131 ba\u011flayan her bireye kar\u015f\u0131 d\u00fcr\u00fcstm\u00fcy\u00fcm, vefa borcu duymam gereken herhangi bir de\u011fer zarar g\u00f6recek mi?’ <\/p>\n
Ke\u015fkesiz, malesefsiz, ‘kand\u0131r\u0131ld\u0131m’ bahanesine s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131z bir gelecek dile\u011fiyle…<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
TEK bir noktadan damla damla s\u0131va i\u00e7erisine s\u0131zan suyun koca bir binada olu\u015fturabilece\u011fi hasar, binan\u0131n temeline yerle\u015ftirilen bir dinamitin verece\u011fi zarar kadar b\u00fcy\u00fck olabilir. Damlac\u0131klar sessizce incecik \u00e7atlaklardan kendine yol bulup kararl\u0131 bir \u015fekilde...<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":36,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"nf_dc_page":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkce"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/nevalogy.com\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/shutterstock_550275733.jpg?fit=700%2C394&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":283,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/279\/revisions\/283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nevalogy.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}